प्रा. श्रीपाद दाभोळकरांनी सुरू केलेल्या प्रयोग परिवार पद्धतीचे हे नवे डिजिटल रूप आहे. हे व्यासपीठ बाजारातील तयार प्रॉडक्ट्स विकण्यासाठी किंवा इंटरनेटवरील ऐकीव माहिती गोळा करण्यासाठी नाही.
आयत्या उत्तरांची फसवणूक सोडा: बाजारातील महागडी रासायनिक खते किंवा इंटरनेटवर मिळणारी 'रेडीमेड पॅकेजेस' तुम्हाला कायम परावलंबी बनवतात. आमचा उद्देश तुम्हाला कोणा तज्ज्ञावर किंवा कंपनीवर अवलंबून न ठेवता, तुमच्या स्वतःच्या प्रयोगातून स्वावलंबी बनवणे हा आहे.
व्यक्तीला नाही, विचाराला महत्त्व: येथे तुमचे नाव, हुद्दा, शिक्षण किंवा जात विचारली जात नाही. प्रयोगाच्या जगात सर्वांची क्षमता सारखीच असते. येथे फक्त तुम्ही स्वतः घेतलेले निरीक्षण आणि तुमच्या प्रयोगाची आकडेवारी यालाच किंमत आहे.
स्थानिक साधनांतून समृद्धी: तुमच्या आजूबाजूला, परसबागेत किंवा शेतात सहज उपलब्ध असणाऱ्या साधनसामग्रीचा वापर करून, दैनंदिन व्यावहारिक समस्यांवर स्वतः प्रयोगाद्वारे उत्तरे शोधणे हीच खरी तांत्रिक साक्षरता (Techniracy) आहे.
प्रयोग परिवारात काम करण्यासाठी कोणत्याही कॉम्प्युटरच्या ज्ञानाची किंवा पदवीची गरज नाही. आपण आपल्या मोबाईल फोनचा वापर करून विज्ञानाची साधी ४ पायऱ्यांची पद्धत पाळतो:
आपल्या शेतात किंवा कामात काय वेगळे घडत आहे ते निरखून मोजणे. (उदा. "पाऊस पडल्यानंतर आंब्याच्या मोहरावर पांढरे डाग दिसू लागले.")
गुगल किंवा व्हॉट्सॲपवरील माहितीवर डोळे झाकून विश्वास न ठेवता, "माझ्या परिस्थितीनुसार मी यात कोणता एक बदल करू शकतो?" याचा स्वतः विचार करणे.
संपूर्ण क्षेत्रावर धोका न पत्करता एका छोट्या भागावर चाचणी घेणे. (उदा. "५ झाडांवर स्थानिक लाकडाची राख पाण्यात मिसळून फवारली, आणि ५ झाडे नेहमीसारखीच ठेवली.")
दोन्ही भागांमध्ये काय फरक पडला, त्याची नोंद ठेवणे. प्रचिती हीच आपली एकमेव परीक्षा आहे. जेव्हा अनेक प्रयोगवीर वेगवेगळ्या जिल्ह्यात एकाच परिणामाची खात्री करतात, तेव्हा ते 'स्थानिक सत्य' म्हणून स्वीकारले जाते.
"प्रयोग परिवाराची कार्यकक्षा केवळ शेतीपुरती मर्यादित नसून, मानवी जीवनाच्या सर्व पैलूंना कवेत घेणारी आहे." शेती हे सूर्यप्रकाश आणि निसर्गाचे नियम समजून घेण्याचे उत्तम साधन आहे, पण ही वैज्ञानिक जीवन पद्धती तुमच्या संपूर्ण आयुष्याला समृद्ध करू शकते:
महागडी अवजारे बाजारातून विकत घेण्याऐवजी, आपल्या गरजेनुसार स्वतः स्थानिक पातळीवर साधी, कमी खर्चाची अवजारे किंवा यांत्रिक बदल करून पाहणे.
शेतातील जैविक कचरा, बायोगॅस, सौर ऊर्जा किंवा गरम हवेचा (Solar Air Heaters) वापर करून दैनंदिन लागणारी ऊर्जा घरच्या घरी कशी निर्माण करता येईल याचे नियोजन करणे.
औषधांवर आणि बाहेरील गोष्टींवर अवलंबून न राहता आपल्या परिसरातील नैसर्गिक अन्न, वनस्पती आणि जीवनशैलीचे स्वतःवर प्रयोग करून आरोग्य टिकवणे.
केवळ पुस्तकी घोकंपट्टीतून मिळणाऱ्या पदव्यांऐवजी, लहान मुलांना घरात आणि निसर्गाच्या सानिध्यात प्रत्यक्ष कृती करून शिकण्याची वैज्ञानिक आवड निर्माण करणे.
महागड्या उपचारांशिवाय, मानवी नातेसंबंधांमधील ताण आणि जुनी व्यसने/सवयी यांकडे एक 'प्रयोग' म्हणून पाहणे. आपल्या रोजच्या वागण्यातील एखादा छोटा बदल करून, मानसिक व सामाजिक स्वास्थ्याची प्रचिती घेणे.
आम्ही सध्या या व्यासपीठाची मुख्य रचना तयार करत आहोत. सुरुवातीच्या टप्प्यात, समान समस्या आणि सारखीच भौगोलिक परिस्थिती असलेल्या प्रयोगवीरांचे गट तयार करण्यासाठी आम्हाला तुमच्या प्राथमिक माहितीची गरज आहे.